توليد نفت خام و ميعانات گازي حاوي مركاپتانها در جهان در حال افزايش است .بخش عظيمي از منابع نفتي با محتوي بالاي گوگرد در روسيه ، امريكا، درياي شمال ، ايران و قطر وجود دارند .ويژگي اصلي برشهاي حاوي مركاپتان وجود گوگرد در زنجيره هيدروكربني مي باشد . گروههاي مختلف مركاپتانها از سمي ترين  و فرارترين آنها (متيل و اتيل مركاپتان با وزن مولكولي كم ) تا مركاپتانهاي سنگين ( با زنجيره هيدروكربني شاخه دار ) مي باشند .سولفيد هيدروژن و مركاپتانهاي سبك C₁-C₃ سمي و فرار ، بودار و بشدت خورنده مي باشند .
در طي فرايندهاي پالايش برشهاي حاوي مركاپتان ، پسابهاي قليايي – گوگردي سمي توليد مي شوند . لذا توليد ، انتقال ، ذخيره سازي و پالايش اين برشها داراي مسايل و مشكلات تكنولوژي و زيست محيطي جدي مي باشد.به منظور حل اين معضل ، پژوهشگاه صنعت نفت اقدام به توسعه  تكنولوژي مركاپتان زدايي از برشهاي نفتي توسط فرايندهاي DMD و DMC نموده است . در حال حاضر براي دو فرايند DMD و DMC پايلوتي در پژوهشگاه صنعت نفت طراحي ، ساخت و راه اندازي شده است . و واحدهاي صنعتي نيز در ايران در حال نصب مي باشند .

 
DMD

فرآيند DMD ، مركاپتان زدايي از برشهاي نفتي  مي باشد . در اين فرايند با استفاده از محلول كاستيك ، مرکاپتانهای سبک به همراه  ، H₂Sو  COS، CS₂ از برش نفتي حذف و مركاپتانهاي سنگین خورنده و فعال به دي سولفيدها تبديل مي شوند.

تاريخچه DMD:
 اولين واحد صنعتي كه با استفاده از كاتاليست IVKAZ، از نرمال پنتان ، مركاپتان زدايي  شده در روسيه در سال 1974 راه اندازي شد . 

مزاياي فرايند DMD:

 فرايند DMD در مقايسه با فرايندهاي مشابه ، تفاوت ها و مزاياي
 قابل ملاحظه اي را دارد كه در زير ارايه شده اند :

الف – در فرايند DMD ،‌ از كاتاليست هموژن ، پايدار و بسيار
فعال IVKAZ استفاده مي شود .
اين كاتاليست بسيار فعالتر و پايدارتر از كاتاليست هاي فرايندهاي
مشابه است .

ب – فرايند DMD ، قادر به تصفيه و تخليص خوراك از چهار تركيب گوگردي
(H₂S+RSH+COS+CS₂) در مرحله اول است .
جهت حذف COS و CS₂ از افزودنيهاي خاصي در مرحله استخراج
 استفاده مي شود .

ج – فرايند DMD ، بر مبناي فرايند Serox ، يك واحد مصرف
  sulfur-alkaline waterدارد. فرايند Serox قادر به تبديل سولفيد
 سديم سمي به نمك هاي خنثي و غير سمي سولفات
و تيو سولفات سديم است . فرايندDMD  همراه با واحد Serox
بعنوان مجموعه اي است كه توانايي تصفيه خوراك هيدروكربني
 سبك از تركيبات گوگردي سمي ، بدون توليد پساب خطرناك
 و بدون خطرات زيست محيطي را دارد .

د – هزينه فرايند DMD  در مقايسه با فرايندهاي مشابه كمتر است
 و همچنين فرايند DMD بسيار مؤثر و كارامد مي باشد.

معرفي فرايندهاي DMD:

فرايندهاي متفاوت DMD ، بر حسب نوع برش نفتي ، در صد مركاپتان
 موجود در خوراك و محصولات توسعه يافته اند كه عبارتند از :

1) DMD-1 به منظور مركاپتان زدايي از نفت سفيد (Kerosene)
 استفاده مي شود.

2) DMD-2 به منظور توليد ادورانت (مركاپتان خالص ) از LPG و نفتاي سبك استفاده مي شود.

3)DMD-2K براي مركاپتان زدايي از پروپان ، بوتان توصيه مي شود .

4) DMD-3 جهت مركاپتان زدايي از برشهاي نفتاي سنگين و بنزين كاربرد دارد .
 

پروژه هاي در دست اقدام

1- پتروشيمي خارگ : در حال حاضر ، پژوهشگاه صنعت نفت ، متعهد در طراحي مهندسي و خريد سه واحد صنعتي گوگردزدايي جهت محصولات پتروشيمي جزيره خارگ ،‌ مي باشد . در اين پروژه ، محصولات نفتا، پروپان و بوتان شركت پتروشيمي خارگ در سه واحد تخليص مي شوند .محصولات اين واحدها ، صادر خواهند شد . ظرفيت اين واحدها به شرح زير است :

 واحد گوگردزدايي نفتا : 4000 بشكه در روز

واحد گوگردزدايي پروپان : 500 تن در روز

واحد گوگردزدايي بوتان :  500  تن در روز

ميزان سولفور موجود در خوراك واحدها حدود 1000 ppm است . بعد از گوگرد زدايي ، انتظار مي رود ميزان مركاپتان به كمتر از 5 ppm و ميزان كل گوگرد در واحدهاي گوگردزدايي پروپان و بوتان به35 ppm و در واحد گوگردزدايي نفتا به 50 ppm برسد

فرايند DMC

فرايند DMC، مركاپتان زدايي از نفت خام و ميعانات گازي مي باشد .طي اين فرايند با استفاده از محلول كاستيك با غلظت حدود 5%-15 مرکاپتانها و H₂S و CS₂ حذف و مركاپتانهاي سنگین  فعال به  تركيبات آلي پايدار و غير سمي تبديل مي شوند .

مزاياي فرايند DMC:

- در این فرایند از کاتالیست هموژن IVKAZ که غیر سمی ، پایدار و نسبتا ارزان قیمت می باشند استفاده میگردد.

- این فرایند منحصر بفرد می باشد .

- هزینه های ساخت این فرایند بسیار پایین بوده و بنابراین نصب این واحدها با توجه به ارزش افزوده بالای آنها بسیار اقتصادی می باشد

معرفي فرايندهاي DMC:

DMC -1: اين فرايند براي كاهش مركاپتانها و اسيديته نفت خام و ميعانات گازي استفاده مي شود. 

DMC-1M   -2: در اين فرايند ميزان H₂S موجود در نفت خام سنگين از 100ppm به 5ppm و نيز مركاپتانهاي سبك (C₁-C₂) از 300ppm به 20ppm كاهش مي يابد.

DMC-2   -3: در اين فرايند مركاپتانهاي سبك C_1-C₂ در نفت خام از 2000ppm به 20ppm كاهش داده مي شود.

DMC-3  -4: در اين فرايند علاوه بر كاهش H₂S تا 5ppm ، مركاپتانهاي C₁-C₄ از 4000ppm به 50ppm در نفت خام و ميعانات گازي كاهش داده مي شود و کل مرکاپتانها به زیر 75ppm تقلیل می یابد

پروژه هاي جاري

- در حال حاضر طراحي مقدماتي احداث واحد DMC-3 براي كاهش مركاپتانهاي موجود در ميعانات گازي فازهاي 4,5 پارس جنوبي از 1650ppm به 50ppm توسط پژوهشگاه در حال انجام  است .

- بزودي پروژه EPC واحد DMC-3 مذكور با ظرفيت 80000 بشكه در پژوهشگاه صنعت نفت انجام مي شود .

- احداث دو واحد تصفیه میعانات گازی هر کدام به ظرفیت 60000 بشكه در روز برای میعانات گازی فاز 12 پارس جنوبی نیز ار برنامه های پژوهشگاه بوده و درحال حاضر مراحل قرارداد آن در دست انجام می باشد